# SMAK en SPOMK

> Compacte samenvatting van de overdrachtsformats SMAK en SPOMK voor de STAT Farmacotherapie.

<warning>

Deze pagina is een oefenkaart voor de STAT Farmacotherapie. Tijdens deel `2` van
de toets mag je geen hulpmiddelen gebruiken; ook deze pagina niet.

</warning>

## Kernpunten

- Gebruik `SMAK` voor gewone farmacotherapiecasus.
- Gebruik `SPOMK` bij polyfarmacie of medicatiereview.
- Doel: in `1-2 minuten` laten horen dat je systematisch, veilig en patientgericht kiest.
- Noem altijd: diagnose/probleem, therapeutisch doel, standaardtherapie,
patientfactoren, definitieve keuze, instructies en controle.
- Wat je niet als recept schrijft, moet je volledig mondeling noemen:
stofnaam, dosering en dagdosering.

## STAT-Timing

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Deel
    </th>
    
    <th>
      Tijd
    </th>
    
    <th>
      Wat doe je?
    </th>
    
    <th>
      Hulpmiddelen
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      Deel <code>
        1
      </code>
    </td>
    
    <td>
      <code>
        4 minuten
      </code>
    </td>
    
    <td>
      casus lezen, therapie kiezen, voorgeschiedenis optimaliseren, recept schrijven
    </td>
    
    <td>
      richtlijnen/uittreksels/boeken wel; derden en AI niet
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Deel <code>
        2
      </code>
    </td>
    
    <td>
      <code>
        6 minuten
      </code>
    </td>
    
    <td>
      casus overdragen via <code>
        SMAK
      </code>
      
       of <code>
        SPOMK
      </code>
      
      , daarna vragen beantwoorden
    </td>
    
    <td>
      geen hulpmiddelen; wel casus en recept
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

<tip>

Bereid in deel `1` al je `K` voor: middel, dosis, dagdosering, duur,
instructies en controle. Dan hoef je in deel `2` niet te improviseren.

</tip>

## Wanneer Welke?

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Situatie
    </th>
    
    <th>
      Format
    </th>
    
    <th>
      Kernvraag
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      Nieuw hoofdprobleem, bv. pijn, DM2, UWI, migraine
    </td>
    
    <td>
      <code>
        SMAK
      </code>
    </td>
    
    <td>
      Wat is de beste therapie voor deze patient?
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Bestaande medicatielijst optimaliseren
    </td>
    
    <td>
      <code>
        SPOMK
      </code>
    </td>
    
    <td>
      Wat moet erbij, eraf of anders?
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Casus met hoofdprobleem plus relevante comedicatie
    </td>
    
    <td>
      <code>
        SMAK
      </code>
      
       met medicatiecheck
    </td>
    
    <td>
      Kies therapie en check interacties/contra-indicaties.
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Kwetsbare oudere met veel middelen
    </td>
    
    <td>
      <code>
        SPOMK
      </code>
    </td>
    
    <td>
      Optimaliseer medicatie integraal.
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

## SMAK

`SMAK` is de mondelinge versie van rationeel voorschrijven.

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Stap
    </th>
    
    <th>
      Zeg dit hardop
    </th>
    
    <th>
      Niet vergeten
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      <code>
        S
      </code>
      
       Situatie
    </td>
    
    <td>
      Wie is de patient, wat is het probleem, wat is het behandeldoel?
    </td>
    
    <td>
      ernst, duur, relevante VG, allergie, nierfunctie, zwangerschap/lactatie
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        M
      </code>
      
       Mogelijkheden
    </td>
    
    <td>
      Wat is de standaardtherapie?
    </td>
    
    <td>
      niet-medicamenteus plus medicamenteus
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        A
      </code>
      
       Argumentatie
    </td>
    
    <td>
      Waarom past de standaard wel/niet bij deze patient?
    </td>
    
    <td>
      effectiviteit, veiligheid, contra-indicaties, interacties, bijwerkingen, kosten, milieu, toediening
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        K
      </code>
      
       Keuze
    </td>
    
    <td>
      Wat kies je precies en hoe controleer je?
    </td>
    
    <td>
      middel, dosis, dagdosering, duur, instructies, alarmsignalen, controle
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

### SMAK-Script

Gebruik dit als spreektemplate:

```md
S: Dit is een patient met ... Het therapeutisch doel is ...
M: Standaardbeleid is ... Niet-medicamenteus ... Medicamenteus ...
A: Bij deze patient weeg ik ... Er is wel/geen allergie, contra-indicatie,
interactie of dosisaanpassing nodig. Daarom kies ik ...
K: Ik schrijf voor: ... S: ... Ik instrueer ... Controle na ... en eerder bij ...
```

### SMAK-Check In `20` Seconden

- `S`: klopt de indicatie en het doel?
- `M`: heb ik standaardtherapie genoemd?
- `A`: heb ik minstens effectiviteit en veiligheid beargumenteerd?
- `K`: is mijn recept compleet en controleerbaar?

## SPOMK

`SPOMK` gebruik je als de kern van de casus medicatie-optimalisatie is.

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Stap
    </th>
    
    <th>
      Zeg dit hardop
    </th>
    
    <th>
      Doel
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      <code>
        S
      </code>
      
       Situatie
    </td>
    
    <td>
      Patient, hoofdprobleem, kwetsbaarheid en doel van medicatiereview
    </td>
    
    <td>
      kader scheppen
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 1
      </code>
      
       Wat wordt ingenomen?
    </td>
    
    <td>
      actuele medicatie, OTC, therapietrouw, indicaties
    </td>
    
    <td>
      medicatielijst klopt
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 2
      </code>
      
       Bijwerkingen?
    </td>
    
    <td>
      klachten koppelen aan middelen
    </td>
    
    <td>
      medicatieschade vinden
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 3
      </code>
      
       Wat moet erbij?
    </td>
    
    <td>
      ontbrekende indicaties of preventie
    </td>
    
    <td>
      onderbehandeling vinden
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 4
      </code>
      
       Wat moet eraf?
    </td>
    
    <td>
      geen indicatie, dubbeling, te hoog risico
    </td>
    
    <td>
      overbehandeling stoppen
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 5
      </code>
      
       Interacties?
    </td>
    
    <td>
      klinisch relevante interacties en contra-indicaties
    </td>
    
    <td>
      veiligheid bewaken
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        POM 6
      </code>
      
       Dosering/toediening?
    </td>
    
    <td>
      nierfunctie, leeftijd, vorm, innamemoment
    </td>
    
    <td>
      praktisch en veilig maken
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        K
      </code>
      
       Keuze
    </td>
    
    <td>
      concreet start/stop/wijzig-plan met controle
    </td>
    
    <td>
      behandelplan afronden
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

### SPOMK-Script

```md
S: Dit is een patient met polyfarmacie en ... Het doel is ...
POM: Ik controleer eerst wat daadwerkelijk wordt ingenomen. Bijwerkingen zijn ...
Er moet ... bij vanwege ... Er kan ... af omdat ...
Klinisch relevant is de interactie/contra-indicatie ...
Dosering/toedieningsvorm pas ik aan vanwege ...
K: Mijn plan is: starten ..., stoppen ..., wijzigen ...
Controle: ... en instructies: ...
```

## Wat Moet In De Keuze?

Bij `K` ben je pas klaar als het uitvoerbaar is.

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Onderdeel
    </th>
    
    <th>
      Minimum
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      Geneesmiddel
    </td>
    
    <td>
      stofnaam, vorm en sterkte
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Dosering
    </td>
    
    <td>
      dosis per keer en dagdosering
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Duur
    </td>
    
    <td>
      einddatum of evaluatiemoment
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Instructie
    </td>
    
    <td>
      hoe innemen/gebruiken, wat te doen bij vergeten of bijwerkingen
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Controle
    </td>
    
    <td>
      wanneer, waarop, en wanneer eerder contact
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Veiligheid
    </td>
    
    <td>
      alarmsymptomen, interactiecheck, nierfunctie/dosis waar relevant
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

## Veelgemaakte Fouten

- Alleen een middel noemen, zonder dosis of dagdosering.
- De standaardtherapie overslaan en direct naar de keuze gaan.
- Wel effectiviteit noemen, maar veiligheid vergeten.
- Bij polyfarmacie alleen stoppen bespreken en niet checken wat erbij moet.
- Geen controle-afspraak noemen.
- Geen patientinstructie geven.
- Een geneesmiddel mondeling "bedoelen", maar niet voorschrijven of volledig noemen.

## Mini-Voorbeeld SMAK

<note>

Voorbeeld is vorm, geen inhoudelijk protocol.

</note>

```md
S: 27-jarige vrouw met ongecompliceerde cystitis. Doel: klachten verminderen
en opstijgende infectie voorkomen.
M: Niet-medicamenteus: uitleg, voldoende drinken naar dorst, beladvies.
Medicamenteus standaard: nitrofurantoine.
A: Geen koorts/flankpijn, niet zwanger, geen allergie, nierfunctie bekend en
voldoende. Nitrofurantoine is effectief en smalspectrum.
K: Nitrofurantoine MGA 100 mg, 2 dd 1 capsule, 5 dagen.
Instructie: kuur afmaken, contact bij koorts/flankpijn of geen verbetering.
```

## Mini-Voorbeeld SPOMK

```md
S: Oudere patient met polyfarmacie en duizeligheid. Doel: medicatieschade
verminderen zonder onderbehandeling.
POM: Ik controleer wat zij echt inneemt, inclusief zelfzorg. Duizeligheid kan
passen bij antihypertensiva of sedativa. Ik kijk wat erbij moet, wat eraf kan,
interacties en nierfunctiedosering.
K: Ik stop middel X, verlaag middel Y, continueer middel Z en plan controle
van klachten, bloeddruk en lab over 2-4 weken.
```

## Bronnen

- [Canvas - B3 STAT Farmacotherapie](https://canvas.vu.nl/courses/62468/pages/b3-stat)
- Farmacotherapie op Maat, onderdelen over rationeel voorschrijven en therapeutisch plan